Dedicated Sunucu Kurulumu Adımları

Dedicated Sunucu Kurulumu Adımları

Dedicated Sunucu Kurulumu Nedir?

Dedicated sunucu kurulumu, bir fiziksel sunucunun tamamen bir kuruluşa veya bireysel kullanıcıya tahsis edildiği ve bu sunucunun tüm kaynaklarının (işlemci, RAM, depolama, ağ bant genişliği) başka kullanıcılarla paylaşılmadığı bir hizmetin ilk hazırlık aşamasıdır. Bu, sanal makinelerin (VM) veya paylaşımlı barındırma ortamlarının aksine, bare-metal erişimi ve dolayısıyla en üst düzeyde performans, güvenlik ve özelleştirme imkanı sunar. Kurulum süreci, genellikle donanımın fiziksel olarak hazırlanmasından başlayarak, işletim sisteminin kurulumuna, ağ yapılandırmasına, güvenlik duvarlarının ayarlanmasına ve yönetim panellerinin entegrasyonuna kadar uzanır. Bu aşamalar, sunucunun belirlenen iş yüklerini verimli ve güvenli bir şekilde yerine getirebilmesi için kritik öneme sahiptir. Sunucu seçimi aşamasında, Dedicated Sunucu Donanım Seçimi Nasıl Yapılır? başlıklı makalemizden faydalanarak ihtiyaçlarınıza en uygun donanımları belirleyebilirsiniz.

Dedicated Sunucu Kurulumu Nasıl Çalışır?

Dedicated sunucu kurulumu, birkaç temel aşamadan oluşan operasyonel bir süreçtir. Bu süreç, sunucunun fiziksel olarak teslim alınmasıyla başlar ve kullanıma hazır hale getirilmesiyle son bulur. İşleyiş mekanizması şu adımları içerir:

1. Fiziksel Sunucu Teslimi ve Ön Kontroller: Donanım tedarik edildikten sonra, fiziksel sunucu veri merkezine kurulur. Bu aşamada, tüm bileşenlerin (anakart, işlemci, RAM modülleri, depolama aygıtları, ağ kartları) doğru şekilde takılıp takılmadığı ve fiziksel hasar görüp görmediği kontrol edilir.
2. BIOS/UEFI Yapılandırması: Sunucu ilk kez başlatıldığında, BIOS (Basic Input/Output System) veya UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) ayarlarına erişilir. Bu ayarlar arasında önyükleme sırası (boot order), donanım yapılandırmaları ve bazı performans odaklı ayarlar (örneğin, sanallaştırma teknolojileri) yapılandırılabilir.
3. İşletim Sistemi Kurulumu: Seçilen işletim sistemi (Linux dağıtımları, Windows Server vb.) sunucuya yüklenir. Bu işlem genellikle bir USB sürücü, ağ üzerinden PXE önyükleme veya tedarikçinin sağladığı bir ISO imajı aracılığıyla gerçekleştirilir. İşletim sistemi kurulumu sırasında disk bölümlendirme (partitioning) ve temel kullanıcı hesapları oluşturulur.
4. Ağ Yapılandırması: Sunucuya statik bir IP adresi, alt ağ maskesi, varsayılan ağ geçidi (gateway) ve DNS sunucu bilgileri atanır. Bu adım, sunucunun internete ve yerel ağlara erişimini sağlar.
5. Temel Güvenlik Ayarları: İşletim sistemi kurulduktan sonra, saldırılara karşı koruma sağlamak için temel güvenlik önlemleri alınır. Bu, güçlü parolalar belirleme, gereksiz servisleri devre dışı bırakma, SSH (Secure Shell) erişimini yapılandırma ve güvenlik duvarı (firewall) kurallarını ayarlama gibi adımları içerir.
6. Yönetim ve İzleme Yazılımları: Sunucunun uzaktan yönetilebilmesi için SSH veya RDP (Remote Desktop Protocol) gibi erişim yöntemleri yapılandırılır. Ayrıca, sunucu sağlığını ve performansını izlemek için Nagios, Zabbix veya Prometheus gibi izleme araçları kurulabilir.
7. Yazılım ve Servis Kurulumu: Sunucunun nihai amacı doğrultusunda gerekli olan web sunucusu (Apache, Nginx), veritabanı sunucusu (MySQL, PostgreSQL), uygulama sunucuları ve diğer yazılımlar kurulur ve yapılandırılır.

Bu adımların tamamlanmasıyla dedicated sunucu, operasyonel hale gelir ve belirlenen görevleri yerine getirmeye hazır hale gelir.

Dedicated Sunucu Kurulumu Türleri

Dedicated sunucu kurulumu, esasen tek bir fiziksel makinenin yapılandırılmasıdır. Ancak, kurulumun kapsamı ve kullanılan araçlar bağlamında bazı farklı yaklaşımlar görülebilir:

• Manuel Kurulum (Bare-Metal): Bu en temel kurulum türüdür. Tüm adımlar (BIOS ayarları, işletim sistemi yüklemesi, ağ yapılandırması, güvenlik ayarları, yazılım kurulumu) manuel olarak, komut satırı veya grafik arayüzler aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu yöntem, tam kontrol sağlar ancak daha fazla zaman ve uzmanlık gerektirir.
• Otomatik Kurulum (PXE/Kickstart/Preseed): Bu yöntemde, işletim sistemi ve temel yapılandırma dosyaları otomatik olarak bir ağ sunucusundan (PXE - Preboot Execution Environment) dağıtılır. Linux tabanlı sistemlerde Kickstart (Red Hat tabanlı) veya Preseed (Debian tabanlı) gibi araçlar kullanılarak kurulum süreci büyük ölçüde otomatikleştirilebilir. Bu, birden fazla sunucunun hızlı bir şekilde kurulması gerektiğinde verimliliği artırır.
• Panel Destekli Kurulum: Bazı hosting sağlayıcıları, müşterilerine sunulan kontrol panelleri (cPanel, Plesk, DirectAdmin vb.) aracılığıyla işletim sistemi ve temel servislerin kolayca kurulmasını sağlayan arayüzler sunar. Bu, teknik bilgisi daha az olan kullanıcılar için kurulumu basitleştirir.
• Konteynerleştirme Ortamları Kurulumu: Dedicated sunucu üzerine Docker, Kubernetes gibi konteyner orkestrasyon platformlarının kurulması da bir kurulum türüdür. Bu, uygulamaların daha taşınabilir ve yönetilebilir olmasını sağlar.
• Sanallaştırma Ortamı Kurulumu: Dedicated sunucuya VMware ESXi, Proxmox VE veya Microsoft Hyper-V gibi bir hipervizör kurarak, üzerinde birden fazla sanal makine çalıştırmak da bir kurulum senaryosudur. Bu, kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlar.

Her kurulum türünün kendine özgü avantajları ve dezavantajları bulunur. Seçim, kullanıcının teknik yetkinliğine, zaman kısıtlamalarına ve projenin gereksinimlerine bağlıdır.

Dedicated Sunucu Kurulumu Uygulama Rehberi

Bu rehber, bir dedicated sunucunun temel kurulum adımlarını kapsamaktadır. Kullanılacak işletim sistemi ve spesifik yazılımlar farklılık gösterebilir, ancak genel prensipler benzerdir.

1. Fiziksel Erişim ve BIOS/UEFI Ayarları:
   • Sunucuya fiziksel olarak erişin veya uzaktan yönetim kartı (iDRAC, iLO, IPMI) aracılığıyla bağlantı kurun.
   • Sunucuyu başlatın ve BIOS/UEFI ayarlarına girin (genellikle DEL, F2, F10, F12 tuşlarından biriyle).
   • Önyükleme Sırası (Boot Order): İşletim sistemi kurulum medyasının (USB, DVD, PXE) ilk sırada olduğundan emin olun.
   • SATA Modu: Depolama aygıtları için AHCI modunu seçin (SSD'ler için performans artışı sağlar).
   • Güvenlik Ayarları: BIOS/UEFI şifresi belirleyin, gerekirse sanallaştırma teknolojilerini (VT-x/AMD-V) etkinleştirin.
   • Değişiklikleri kaydedip çıkın.
2. İşletim Sistemi Kurulumu (Linux Örneği - Ubuntu Server):
   • Kurulum medyasını (USB/DVD) takın ve sunucuyu yeniden başlatın.
   • Ubuntu Server kurulum sihirbazını takip edin.
   • Dil ve Klavye Düzeni: Tercih ettiğiniz dili ve klavye düzenini seçin.
   • Ağ Yapılandırması: Sunucuya statik bir IP adresi, alt ağ maskesi, ağ geçidi ve DNS sunucuları atayın. Otomatik DHCP alımı da seçilebilir ancak dedicated sunucular için genellikle statik IP tercih edilir.
   • Proxy: Gerekliyse proxy sunucu bilgilerini girin.
   • Depolama Yapılandırması: Diski bölümlendirin. Temel kurulum için tüm diski tek bir kök (/) bölümü olarak kullanabilir veya ayrı /home, /var, swap bölümleri oluşturabilirsiniz. RAID yapılandırması yapılmışsa, mevcut RAID seviyesini seçin.
   • Kullanıcı ve Parola: Sunucu için bir kullanıcı adı ve güçlü bir parola belirleyin.
   • SSH Sunucusu Kurulumu: Uzaktan erişim için OpenSSH sunucusunu kurulum sırasında yüklemeyi seçin.
   • Yazılım Seçimi: İhtiyacınız olan temel paketleri (örn. LAMP stack, Docker) seçebilirsiniz.
   • Kurulum tamamlanana kadar bekleyin ve sunucuyu yeniden başlatın.
3. İlk Yapılandırma ve Güvenlik:
   • Sunucu yeniden başladıktan sonra, belirlediğiniz kullanıcı adı ve parola ile SSH üzerinden sunucuya bağlanın: ssh kullaniciadi@sunucu_ip_adresi
   • Sistem paketlerini güncelleyin: sudo apt update && sudo apt upgrade -y
   • Güvenlik duvarını (ufw) yapılandırın:
     • Giriş: sudo ufw enable
     • İzin verilen servisler: sudo ufw allow ssh, sudo ufw allow http, sudo ufw allow https (diğer gerekli servisleri de ekleyin).
     • Durumu kontrol et: sudo ufw status
   • SSH erişimini güçlendirin:
     • Root (kök) kullanıcı ile doğrudan SSH erişimini kapatın (PermitRootLogin no) ve parola ile giriş yerine SSH anahtarları kullanın.
     • SSH portunu varsayılan 22 yerine başka bir porta taşıyın.
   • Gereksiz servisleri devre dışı bırakın veya kaldırın.
4. Temel Servislerin Kurulumu (Örnek: Nginx ve MySQL):
   • Nginx Web Sunucusu Kurulumu: sudo apt install nginx -y
   • Nginx'i yapılandırın ve başlatın: sudo systemctl start nginx, sudo systemctl enable nginx
   • MySQL Veritabanı Kurulumu: sudo apt install mysql-server -y
   • MySQL güvenliğini sağlayın: sudo mysql_secure_installation (root parolası belirleyin, anonim kullanıcıları kaldırın, uzak root girişini devre dışı bırakın).
   • MySQL'i yapılandırın: sudo systemctl start mysql, sudo systemctl enable mysql

Bu adımlar, basic bir dedicated sunucuyu operasyonel hale getirir. Daha karmaşık kurulumlar için özel yazılım gereksinimlerine göre ek adımlar gerekebilir.

Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri

• Yanlış Ağ Yapılandırması

  Sorun: Sunucu IP adresi, alt ağ maskesi veya ağ geçidi yanlış girildiğinde ağ bağlantısı kurulamaz. Sunucu internete veya yerel ağlara erişemez.

  Çözüm: Ağ bilgilerinizi (IP, maske, gateway, DNS) dikkatlice kontrol edin. DHCP kullanılıyorsa, sunucunun doğru IP'yi aldığından emin olun. ip addr show veya ifconfig komutları ile mevcut yapılandırmayı görüntüleyin.

• Güvenlik Duvarı (Firewall) Yanlış Yapılandırması

  Sorun: Gerekli portlar (SSH, HTTP, HTTPS vb.) güvenlik duvarında açık bırakılmazsa, sunucuya erişilemez veya web siteleri görüntülenemez. Tersine, gereğinden fazla port açılması güvenlik riskleri oluşturabilir.

  Çözüm: Yalnızca ihtiyaç duyulan portlara izin verin. SSH için ufw allow ssh, web servisleri için ufw allow http ve ufw allow https gibi komutları kullanın. sudo ufw status ile mevcut kuralları kontrol edin.

• İşletim Sistemi Güncellemelerinin Atlanması

  Sorun: İşletim sistemi ve yüklü paketler güncellenmediğinde, bilinen güvenlik açıkları istismar edilebilir ve sistem kararsız hale gelebilir.

  Çözüm: Kurulumdan hemen sonra ve düzenli aralıklarla sistem güncellemelerini yapın: sudo apt update && sudo apt upgrade -y (Debian/Ubuntu için).

• Zayıf Parola Politikaları

  Sorun: Tahmin edilebilir veya zayıf parolalar kullanmak, yetkisiz erişimlere yol açabilir.

  Çözüm: Tüm kullanıcı hesapları ve servisler için güçlü, karmaşık parolalar kullanın. Mümkünse SSH anahtar tabanlı kimlik doğrulama gibi daha güvenli yöntemlere geçin.

• Root (Kök) Kullanıcı ile Doğrudan SSH Erişimi

  Sorun: Root kullanıcı ile doğrudan SSH erişimi, sistemde geri dönüşü olmayan değişiklikler yapma potansiyeli nedeniyle ciddi bir güvenlik riskidir.

  Çözüm: /etc/ssh/sshd_config dosyasında PermitRootLogin no ayarını etkinleştirin. Bunun yerine, standart bir kullanıcı ile giriş yapıp sudo komutu ile yetkilerinizi yükseltin.

Teknik Özellikler ve Standartlar

Dedicated sunucu kurulumunda dikkate alınması gereken temel teknik özellikler ve standartlar şunlardır:

• İşletim Sistemi: Linux dağıtımları (Ubuntu Server, CentOS Stream, Debian), Windows Server sürümleri.
• Ağ Protokolleri: TCP/IP, DNS, DHCP, HTTP, HTTPS, SSH, FTP.
• Ağ Arayüzleri: Gigabit Ethernet (GbE), 10GbE, 40GbE, 100GbE.
• Depolama Teknolojileri: NVMe SSD, SATA SSD, HDD, RAID (0, 1, 5, 6, 10).
• Güvenlik Standartları: Güvenlik duvarı konfigürasyonları (iptables, ufw, firewalld), SSH anahtar tabanlı kimlik doğrulama, TLS/SSL sertifikaları.
• Sanallaştırma Teknolojileri (Opsiyonel): KVM, Xen, VMware, Hyper-V.
• Konteyner Teknolojileri (Opsiyonel): Docker, containerd, Kubernetes.
• Uzaktan Yönetim: IPMI, iDRAC, iLO, KVM over IP.

Bu standartlara uygunluk, sunucunun güvenilirliğini, performansını ve yönetilebilirliğini doğrudan etkiler.

2026 Sektör Verileri ve İstatistikler

Dedicated sunucu pazarının gelecekteki durumu ve mevcut eğilimler hakkında fikir veren bazı 2026 sektörel verileri şunlardır:

• W3Techs 2026 verilerine göre, web sitelerinin yaklaşık %40'ı hala paylaşımlı barındırma çözümlerini kullanmaya devam etse de, dedicated ve bulut sunucu pazar payının istikrarlı bir şekilde arttığı gözlemlenmektedir.
• Statista 2026 raporuna göre, küresel bulut bilişim pazarının 2026 yılı sonuna kadar 1 trilyon doları aşması beklenmektedir. Bu büyüme, dedicated sunucuların da dahil olduğu özel altyapı çözümlerinin önemini artırmaktadır.
• Cloudflare Radar 2026 verilerine göre, internet trafiğinin %75'inden fazlasının mobil cihazlardan kaynaklanması, yüksek performanslı ve ölçeklenebilir sunucu çözümlerine olan ihtiyacı vurgulamaktadır. Dedicated sunucular, bu tür trafik taleplerini karşılamada kritik rol oynamaktadır.
• Gartner'ın 2026 tahminlerine göre, kurumsal IT harcamalarında özel bulut ve hibrit bulut çözümlerine yönelik artan bir eğilim görülmektedir. Bu eğilim, dedicated sunucular��n bu hibrit modellerin bir parçası olarak konumunu güçlendirmektedir.

İlgili Konular

Dedicated sunucuların etkili bir şekilde yönetilmesi ve optimize edilmesi için, donanım seçimi kritik bir öneme sahiptir. İhtiyaçlarınıza en uygun donanım bileşenlerini belirlemek için Dedicated Sunucu Donanım Seçimi Nasıl Yapılır? başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz. Bu, sunucunuzun performansını ve uzun vadeli verimliliğini doğrudan etkileyecektir.