Veritabanı Seçimi PostgreSQL vs Mon

Veritabanı Seçimi: PostgreSQL vs MongoDB

PostgreSQL Nedir?

PostgreSQL, açık kaynaklı, nesne-ilişkisel bir veritabanı yönetim sistemidir. 1986 yılından beri geliştirilen ve günümüzde en gelişmiş açık kaynaklı veritabanlarından biri olarak kabul edilen PostgreSQL, güçlü veri bütünlüğü, genişletilebilirlik ve ACID (Atomicity, Consistency, Isolation, Durability) uyumluluğu ile bilinir. İlişkisel veri modelinin yanı sıra JSON, XML ve coğrafi veri tipleri gibi gelişmiş veri türlerini de desteklemesi, onu karmaşık uygulamalar için ideal bir seçenek haline getirir. Kullanım alanları arasında finansal sistemler, e-ticaret platformları, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve büyük veri analizleri bulunur.

MongoDB Nedir?

MongoDB, ölçeklenebilirliği ve esnek veri modeliyle öne çıkan, popüler bir NoSQL (ilişkisel olmayan) veritabanı yönetim sistemidir. Belge tabanlı bir veritabanı olarak, verileri JSON benzeri BSON (Binary JSON) belgeleri olarak depolar. Bu yapı, geleneksel ilişkisel veritabanlarının katı şema gereksinimlerini ortadan kaldırarak geliştiricilere daha fazla esneklik sunar. MongoDB, özellikle hızlı prototipleme, büyük hacimli ve değişken yapıdaki verilerin yönetimi, gerçek zamanlı uygulamalar ve mobil uygulamalar için tercih edilir. Ölçeklenebilirliği yatay (sharding) olarak tasarlanmıştır, bu da büyük veri kümelerini birden fazla sunucuya dağıtarak performansı artırmayı sağlar.

PostgreSQL Nasıl Çalışır?

1. Sorgu İşleme: Kullanıcıdan gelen SQL sorguları öncelikle ayrıştırılır, doğrulanır ve optimize edilir.
2. Sorgu Yürütme: Optimize edilmiş sorgu planı, veritabanı motoru tarafından yürütülür. Bu aşamada veri diskten okunur veya önbellekten alınır.
3. Veri Yönetimi: PostgreSQL, verileri disk üzerinde B-tree veya Hash gibi indeksler aracılığıyla yönetir. ACID uyumluluğunu sağlamak için transaction logları (WAL - Write-Ahead Logging) kullanılır.
4. Bellek Yönetimi: Veritabanı sunucusu, sık kullanılan verileri önbelleğe alarak (shared buffers) disk erişimini azaltır ve performansı artırır.
5. Eşzamanlılık Kontrolü: MVCC (Multi-Version Concurrency Control) mekanizması sayesinde, birden fazla kullanıcının aynı anda veri üzerinde işlem yapabilmesi sağlanır, veri tutarsızlığı önlenir.
6. Depolama: Veriler, tablolar ve indeksler olarak dosya sisteminde saklanır.

PostgreSQL'in mimarisi, istemci bağlantılarını yöneten arka plan işlemleri (postmaster) ve sorgu işleme, depolama yönetimi gibi görevleri yürüten arka plan çalışanlarından (backend processes) oluşur. Bu modüler yapı, sistemin kararlılığını ve performansını artırır.

MongoDB Nasıl Çalışır?

1. Belge Depolama: MongoDB, verileri BSON formatında belgeler olarak depolar. Bu belgeler, alanlar ve değerlerden oluşan anahtar-değer çiftlerini içerir.
2. Koleksiyonlar: Belgeler, ilişkisel veritabanlarındaki tablolara benzer şekilde koleksiyonlar halinde gruplanır. Her koleksiyonun kendi şeması olmak zorunda değildir; belgeler farklı alanlara sahip olabilir.
3. Sorgulama: MongoDB, kendi sorgu dilini kullanarak belgeler üzerinde arama, filtreleme ve manipülasyon işlemleri yapar. Bu sorgular, JSON benzeri bir formatta ifade edilir.
4. İndeksleme: Performansı artırmak için koleksiyonlar üzerindeki alanlara indeksler oluşturulabilir. B-tree, text ve geospatial indeksler gibi çeşitli indeks türleri desteklenir.
5. Önbellekleme: Çalışma kümesi (working set) bellekte tutularak sık erişilen verilerin disk yerine bellekten okunması sağlanır.
6. Sharding (Parçalama): Büyük veri kümelerini birden fazla sunucuya dağıtarak ölçeklenebilirliği sağlamak için kullanılır. Veriler, shard anahtarlarına göre parçalara ayrılır ve farklı sunuculara atanır.
7. Replica Sets (Çoğaltma): Veri yedekliliği ve yüksek erişilebilirlik için kullanılır. Birincil bir sunucu ve birden fazla ikincil sunucu bulunur; birincil sunucu çöktüğünde, ikincil sunuculardan biri otomatik olarak birincil hale gelir.

MongoDB'nin mimarisi, dağıtık sistem prensiplerine dayanır ve yatay ölçeklenebilirlik ile yüksek erişilebilirliği ön planda tutar. Bu özellikler, büyük ölçekli web uygulamaları ve gerçek zamanlı veri işleme gerektiren projeler için kritik öneme sahiptir.

PostgreSQL Türleri/Çeşitleri

PostgreSQL'in temelinde tek bir ana veritabanı yazılımı bulunur. Ancak, kullanım senaryolarına ve dağıtım modellerine göre çeşitli yaklaşımlar söz konusudur:

• Standart Kurulum: Tek bir sunucu üzerine kurulan geleneksel PostgreSQL kurulumu.
• Yüksek Erişilebilirlik (HA) Kurulumları: Veri yedekliliği ve kesintisiz hizmet için replikasyon (streaming replication) ve failover çözümleriyle oluşturulan kümeler.
• Dağıtık PostgreSQL Çözümleri: CitusData gibi açık kaynaklı veya ticari çözümlerle PostgreSQL'i dağıtık bir yapıya dönüştürme.
• Bulut Yönetimli PostgreSQL Hizmetleri: AWS RDS, Google Cloud SQL, Azure Database for PostgreSQL gibi bulut sağlayıcıları tarafından sunulan yönetilen hizmetler.

Bu çeşitlilik, PostgreSQL'in farklı ölçek ve gereksinimlere uyum sağlamasını mümkün kılar.

MongoDB Türleri/Çeşitleri

MongoDB'nin temelinde de tek bir veritabanı çekirdeği bulunur, ancak dağıtım ve yönetim modelleri çeşitlilik gösterir:

• Standalone (Tek Sunucu): Tek bir MongoDB örneğinin çalıştığı basit kurulum.
• Replica Sets (Çoğaltma Setleri): Veri yedekliliği ve yüksek erişilebilirlik için birden fazla MongoDB sunucusundan oluşan gruplar.
• Sharded Clusters (Parçalanmış Kümeler): Büyük veri kümelerini birden fazla sunucuya dağıtarak ölçeklenebilirliği sağlayan yapı. Bu kümeler, shard sunucuları, config sunucuları ve mongos yönlendiricilerinden oluşur.
• MongoDB Atlas: MongoDB'nin kendi bulut tabanlı, tam yönetilen hizmeti.
• Bulut Yönetimli MongoDB Hizmetleri: AWS DocumentDB (MongoDB uyumlu), Azure Cosmos DB (MongoDB API ile) gibi diğer bulut sağlayıcılarının sunduğu çözümler.

Bu çeşitlilik, MongoDB'nin farklı ölçeklerde ve kullanılabilirlik gereksinimlerinde uygulanabilmesini sağlar.

PostgreSQL Uygulama Rehberi

1. Kurulum: İşletim sisteminize uygun PostgreSQL paketini indirin ve kurulum talimatlarını izleyin.
2. Veritabanı Oluşturma: `CREATE DATABASE mydatabase;` komutu ile yeni bir veritabanı oluşturun.
3. Kullanıcı Oluşturma ve Yetkilendirme: `CREATE USER myuser WITH PASSWORD 'mypassword';` komutu ile kullanıcı oluşturun ve `GRANT ALL PRIVILEGES ON DATABASE mydatabase TO myuser;` ile yetkilendirin.
4. Tablo Oluşturma: `CREATE TABLE users (id SERIAL PRIMARY KEY, name VARCHAR(100), email VARCHAR(100));` gibi SQL komutları ile tablolarınızı tanımlayın.
5. Veri Ekleme: `INSERT INTO users (name, email) VALUES ('John Doe', 'john.doe@example.com');` ile veri ekleyin.
6. Veri Sorgulama: `SELECT * FROM users WHERE name = 'John Doe';` gibi SQL sorguları ile verileri çekin.
7. İndeks Oluşturma: Performansı artırmak için `CREATE INDEX idx_users_name ON users (name);` gibi indeksler tanımlayın.
8. Yedekleme: `pg_dump -U myuser mydatabase > backup.sql` komutu ile veritabanınızı yedekleyin.
9. Geri Yükleme: `psql -U myuser mydatabase < backup.sql` komutu ile yedeği geri yükleyin.

PostgreSQL yönetim araçları arasında pgAdmin gibi GUI tabanlı arayüzler veya komut satırı araçları kullanılabilir. Veritabanı optimizasyonu Veritabanı Optimizasyonu makalemizde detaylandırılmıştır.

MongoDB Uygulama Rehberi

1. Kurulum: MongoDB Community Server'ı indirin ve kurulum adımlarını takip edin.
2. Veritabanı Seçme/Oluşturma: `use mydatabase` komutu ile bir veritabanı seçin veya oluşturun. Eğer veritabanı mevcut değilse, ilk veri eklendiğinde otomatik olarak oluşturulur.
3. Koleksiyon Oluşturma: `db.createCollection("users")` komutu ile bir koleksiyon oluşturun.
4. Belge Ekleme: `db.users.insertOne({ name: "Jane Doe", email: "jane.doe@example.com" });` ile belge ekleyin.
5. Belge Sorgulama: `db.users.find({ name: "Jane Doe" });` ile belgeleri filtreleyin.
6. Belge Güncelleme: `db.users.updateOne({ name: "Jane Doe" }, { $set: { status: "active" } });` ile belge güncelleyin.
7. Belge Silme: `db.users.deleteOne({ name: "Jane Doe" });` ile belge silin.
8. İndeks Oluşturma: `db.users.createIndex({ email: 1 });` ile belirli alanlara indeks oluşturun.
9. Replica Set Kurulumu: Yüksek erişilebilirlik için birden fazla MongoDB sunucusunu replica set olarak yapılandırın.
10. Sharding Kurulumu: Büyük veri kümeleri için shard sunucuları, config sunucuları ve mongos yönlendiricileri ile sharded cluster oluşturun.

MongoDB yönetim araçları arasında MongoDB Compass (GUI) veya `mongo` komut satırı arayüzü kullanılabilir. Performans optimizasyonu için uygun indeksleme stratejileri ve replica set/sharding yapılandırması kritiktir.

Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri

• Hata: PostgreSQL'de bağlantı hataları.
  • Çözüm: `postgresql.conf` dosyasındaki `listen_addresses` ayarını kontrol edin ve doğru IP adresine ayarlandığından emin olun. `pg_hba.conf` dosyasında istemci IP adreslerine izin verildiğini doğrulayın.
• Hata: MongoDB'de yavaş sorgular.
  • Çözüm: Sorgularınız için uygun indeksler oluşturduğunuzdan emin olun. `explain()` metodu ile sorgu planını analiz ederek darboğazları tespit edin.
• Hata: PostgreSQL'de veri bütünlüğü sorunları.
  • Çözüm: İlişkisel bütünlüğü sağlamak için foreign key kısıtlamalarını doğru şekilde tanımlayın. ACID uyumluluğundan emin olun.
• Hata: MongoDB'de şema değişikliklerinin yönetimi.
  • Çözüm: Uygulama katmanında esnek bir şema tasarımı uygulayın. Gerekirse ETL (Extract, Transform, Load) süreçleri ile veri dönüşümlerini yönetin.
• Hata: Yetersiz yedekleme ve geri yükleme prosedürleri.
  • Çözüm: Düzenli yedekleme planları oluşturun ve yedeklerinizi test edin. Hem PostgreSQL (`pg_dump`) hem de MongoDB (`mongodump`) için uygun yedekleme araçlarını kullanın.

Teknik Özellikler ve Standartlar

PostgreSQL:

• Veri Modeli: İlişkisel ve Nesne-İlişkisel
• Desteklenen Standartlar: SQL-92, SQL:1999, SQL:2003, SQL:2008, SQL:2011, SQL:2016 ve hatta bazı SQL:2019 özelliklerini destekler.
• ACID Uyumluluğu: Tam
• Programlama Dilleri: C, C++, Java, Python, Perl, PHP, Ruby, Tcl vb. için genişletilebilirlik desteği.
• Veri Tipleri: Sayısal, string, boolean, tarih/zaman, hiyerarşik, coğrafi, JSON/JSONB, XML, UUID vb.

MongoDB:

• Veri Modeli: Belge tabanlı (NoSQL)
• Desteklenen Standartlar: Belirli bir SQL standardı izlemez, ancak veri erişimi için kendi sorgu dilini kullanır.
• ACID Uyumluluğu: Replica setler içerisinde ACID uyumluluğu sağlanır.
• Programlama Dilleri: Resmi sürücüler ve topluluk tarafından geliştirilen sürücüler aracılığıyla çeşitli dillerle entegrasyon (Python, Java, Node.js, C#, Ruby vb.).
• Veri Tipleri: String, integer, double, boolean, date, array, object, null, binary data, ObjectId vb.

2026 Sektör Verileri ve İstatistikler

Veritabanı pazarındaki eğilimler, büyük veri ve bulut teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla şekillenmektedir. W3Techs 2026 verilerine göre, yaygın kullanılan veritabanı teknolojileri arasında MySQL hala önemli bir paya sahip olsa da, PostgreSQL'in ve NoSQL çözümlerinin pazar payının artış göstermesi beklenmektedir. Statista 2026 raporuna göre, küresel bulut bilişim pazarının 2026 yılına kadar 1 trilyon doları aşması öngörülmektedir, bu da bulut tabanlı veritabanı hizmetlerinin büyümesini desteklemektedir. Cloudflare Radar 2026 verilerine göre, web trafiğinin büyük bir kısmının mobil cihazlardan gelmesi, veritabanlarının mobil uygulamalarla entegrasyonunun ve ölçeklenebilirliğinin önemini vurgulamaktadır. Netcraft 2026 araştırmasına göre, web sunucularında kullanılan veritabanı teknolojilerinin çeşitliliği artmakta, bu da farklı iş yükleri için özelleşmiş veritabanı çözümlerine olan talebi göstermektedir.

İlgili Konular

Veritabanı performansını en üst düzeye çıkarmak için uygulanan teknikler hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz, Veritabanı Optimizasyonu makalemizi inceleyebilirsiniz. Bu makale, veritabanı sistemlerinin genel kategorisi altında yer alan diğer önemli konuları da içermektedir.