Apache vs Nginx Hangisi Daha İyi?

Apache vs Nginx: Hangisi Daha İyi?

Apache Nedir?

Apache HTTP Server, 1995 yılında piyasaya sürülen, en eski ve en köklü web sunucularından biridir. Apache Software Foundation tarafından geliştirilen bu sunucu, modüler yapısı sayesinde geniş bir eklenti ve modül desteği sunar. Bu esneklik, .htaccess dosyaları aracılığıyla kullanıcıların sunucu yapılandırmasını dizin bazında özelleştirmesine imkan tanır. Apache, geniş bir topluluk desteğine ve kapsamlı dokümantasyona sahiptir.

Apache'nin tarihi, World Wide Web'in erken dönemlerine dayanır ve o zamandan beri sürekli olarak geliştirilmiştir. Başlangıçta NCSA HTTPd sunucusundan türetilmiş olmasına rağmen, zamanla kendi benzersiz özellik setini geliştirmiştir. Modüler mimarisi, C ile yazılmış çekirdeği ve çeşitli modülleri aracılığıyla farklı protokolleri (HTTP/1.1, HTTP/2) ve işlevleri (SSL/TLS, sıkıştırma, kimlik doğrulama) destekleyebilir. Apache, özellikle dinamik içerik işleme ve çeşitli programlama dilleriyle entegrasyon konularında güçlüdür.

Kullanım alanları arasında statik ve dinamik web sitelerinin barındırılması, sanal sunucular (virtual hosts) aracılığıyla birden fazla web sitesini tek bir sunucuda yönetme, içerik yönetim sistemleri (CMS) için altyapı sağlama ve uygulama sunucusu olarak kullanma yer alır. Eklenti ve modül çeşitliliği sayesinde PHP, Python, Perl gibi birçok betik dilini ve teknolojiyi destekler. Özellikle WordPress, Joomla, Drupal gibi popüler CMS'ler Apache üzerinde sorunsuz çalışır. Ancak, yüksek trafikli ve yoğun istekli senaryolarda, özellikle statik içerik sunumunda performans sınırlamaları yaşayabilir.

Apache Nasıl Çalışır?

Apache, olay tabanlı yerine işlem/iş parçacığı tabanlı bir mimari kullanır. Gelen her HTTP isteği için genellikle yeni bir işlem (process) veya iş parçacığı (thread) oluşturulur. Bu yaklaşım, her istek için kaynak tahsisi yapılması anlamına gelir.

1. İstek Alma: Apache sunucusu, belirli bir port (varsayılan olarak 80 ve 443) üzerinden gelen TCP bağlantılarını dinler.
2. İstek İşleme Modülleri: Gelen istek, yapılandırma dosyalarına ve yüklü modüllere göre işlenir. Bu modüller arasında isteği ayrıştırma, kimlik doğrulama, yetkilendirme, URL'leri yeniden yazma ve içerik seçme gibi adımlar bulunur.
3. İçerik Sunumu: İstek bir statik dosya (HTML, CSS, resim) içinse, Apache bu dosyayı diskten okuyup istemciye gönderir. Dinamik bir istek ise (örneğin bir PHP betiği), ilgili modül veya harici bir işlemci (Application Server) aracılığıyla işlenir ve sonuç istemciye gönderilir.
4. Yanıt Gönderme: İşlenen istek sonucunda oluşturulan HTTP yanıtı, başlık bilgileri ve içerikle birlikte istemciye geri gönderilir.

Apache'nin çalışma mimarisi, ana işlemci (parent process) tarafından yönetilir ve bu ana işlemci, isteklere hizmet vermek için birden fazla alt işlemci (child process) veya iş parçacığı oluşturur. Farklı iş parçacığı modelleri (prefork, worker, event) mevcuttur ve bunlar, bellek kullanımı ve performans açısından farklılıklar gösterir. Örneğin, prefork modeli her istek için ayrı bir işlem oluştururken, worker ve event modelleri daha az işlem ve daha fazla iş parçacığı kullanarak kaynak verimliliğini artırmayı hedefler.

Nginx Nedir?

Nginx (Engine-X olarak okunur), 2004 yılında piyasaya sürülen, yüksek performanslı, açık kaynaklı bir web sunucusu, ters proxy (reverse proxy), yük dengeleyici (load balancer), e-posta proxy ve genel TCP/UDP proxy sunucusudur. Özellikle eşzamanlı bağlantıları düşük bellek kullanımıyla verimli bir şekilde yönetme yeteneği ile tanınır.

Nginx, öncelikle yüksek trafikli web siteleri ve uygulamalar için tasarlanmıştır. Apache'nin işlem/iş parçacığı başına bir bağlantı modelinin aksine, Nginx olay tabanlı, asenkron bir mimari kullanır. Bu, sunucunun tek bir işlem içinde binlerce eşzamanlı bağlantıyı yönetebilmesini sağlar. Bu mimari, özellikle statik içerik sunumu, ters proxy ve yük dengeleme senaryolarında olağanüstü performans ve verimlilik sunar.

Nginx'in popülaritesi, hız, ölçeklenebilirlik ve kaynak verimliliği gerektiren modern web uygulamalarının artmasıyla birlikte hızla yükseldi. Apache'nin aksine, Nginx'in varsayılan olarak .htaccess dosyası desteği yoktur; yapılandırma değişiklikleri genellikle ana yapılandırma dosyası üzerinde yapılır. Bu durum, bazı kullanıcılar için başlangıçta bir dezavantaj gibi görünse de, performans ve güvenlik açısından daha tutarlı bir ortam sağlar. Nginx, özellikle API ağ geçitleri, mikroservis mimarileri ve yüksek trafikli e-ticaret siteleri için ideal bir çözümdür.

Nginx Nasıl Çalışır?

Nginx, olay tabanlı (event-driven) ve asenkron bir mimari üzerine kuruludur. Bu mimari, bir işlem (process) içinde birden fazla iş parçacığının (thread) kullanılmasıyla binlerce eşzamanlı bağlantıyı verimli bir şekilde yönetmesini sağlar.

1. Ana İşlemci ve Worker İşlemcileri: Nginx'in bir ana işlemcisi (master process) ve bir veya daha fazla worker işlemcisi (worker process) bulunur. Ana işlemci, yapılandırmayı yükler, worker işlemcilerini başlatır ve yönetir.
2. Olay Döngüsü: Her bir worker işlemcisi, bir olay döngüsü (event loop) çalıştırır. Bu döngü, gelen bağlantıları ve bu bağlantılarla ilgili olayları (veri alma, veri gönderme, bağlantı kapatma vb.) sürekli olarak izler.
3. Asenkron İşleme: Bir bağlantıdan veri geldiğinde, worker işlemcisi bu veriyi alır ve işler. Veri işleme tamamlanmadan başka bağlantılarla ilgilenmeye devam edebilir. Veri gönderme işlemi de benzer şekilde asenkron olarak gerçekleştirilir.
4. Eşzamanlılık: Bu olay tabanlı ve asenkron yaklaşım sayesinde, Nginx çok az sistem kaynağı kullanarak binlerce eşzamanlı HTTP isteğini aynı anda işleyebilir.

Nginx'in mimarisi, Apache'nin geleneksel işlem/iş parçacığı modelinden temel bir farklılık gösterir. Apache'de her istek için bir işlem veya iş parçacığı ayrılması gerekirken, Nginx'te worker işlemcileri, çok sayıda bağlantıyı tek bir iş parçacığı içinde yönetebilir. Bu, özellikle statik içerik sunumunda ve ters proxy olarak kullanıldığında Nginx'in önemli ölçüde daha hızlı ve daha verimli olmasını sağlar. Ayrıca, Nginx'in dosya sistemi önbelleğe alma (caching) yetenekleri de performansı artırır.

Apache vs Nginx: Karşılaştırma

Apache ve Nginx, web sunucusu pazarında en sık tercih edilen iki çözümdür. Her ikisinin de kendine özgü avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Seçim, genellikle projenin gereksinimlerine, trafik hacmine ve teknik uzmanlığa bağlıdır.

Apache, .htaccess dosyaları aracılığıyla sağladığı esneklik ve geniş modül desteği sayesinde özellikle paylaşımlı hosting ortamlarında ve CMS tabanlı sitelerde popülerliğini korumaktadır. WordPress gibi popüler içerik yönetim sistemlerinin çoğu Apache ile sorunsuz çalışacak şekilde tasarlanmış ve test edilmiştir. Ancak, yüksek trafikli sitelerde veya API hizmetlerinde Nginx'in sunduğu performans ve ölçeklenebilirlik avantajları daha belirgin hale gelir.

Nginx, özellikle statik içerikleri hızlı bir şekilde sunmak, ters proxy olarak hizmet vermek, yük dengeleyici olarak kullanmak ve WebSocket gibi protokolleri yönetmek için tercih edilir. Modern mikroservis mimarilerinde ve yoğun API trafiği olan uygulamalarda Nginx, ön uç sunucusu olarak sıklıkla kullanılır. Nginx, genellikle Apache ile birlikte kullanılarak, Apache'nin dinamik içerik işleme yeteneklerinden yararlanırken, Nginx'in statik içerik sunumu ve ters proxy işlevlerindeki üstünlüğünden faydalanılır.

Apache Uygulama Rehberi (Temel Yapılandırma)

Apache'nin kurulumu ve temel yapılandırması, işletim sistemine göre değişiklik gösterebilir. Aşağıda, Ubuntu/Debian tabanlı sistemler için genel bir rehber sunulmuştur.

1. Apache'yi Kurma:

   Terminali açın ve aşağıdaki komutları çalıştırın:

   sudo apt update
   sudo apt install apache2
           

2. Güvenlik Duvarını Yapılandırma:

   Apache'nin ağ trafiğine izin vermesini sağlamak için güvenlik duvarını (örneğin UFW) yapılandırın:

   sudo ufw app list
   sudo ufw allow 'Apache'
   sudo ufw enable
           

   Bu komut, Apache'nin hem HTTP (80) hem de HTTPS (443) portlarına izin verir.

3. Apache Durumunu Kontrol Etme:

   Apache'nin çalışıp çalışmadığını kontrol edin:

   sudo systemctl status apache2
           

   Eğer çalışmıyorsa, başlatmak için:

   sudo systemctl start apache2
           

   Sistemin yeniden başlamasıyla otomatik başlamasını sağlamak için:

   sudo systemctl enable apache2
           

4. Sanal Sunucuları (Virtual Hosts) Yapılandırma:

   Birden fazla web sitesi barındırmak için sanal sunucuları kullanın. Varsayılan sanal sunucu yapılandırma dosyası /etc/apache2/sites-available/000-default.conf konumundadır. Yeni bir site için yeni bir yapılandırma dosyası oluşturulabilir (örneğin /etc/apache2/sites-available/siteadi.conf).

   Örnek bir sanal sunucu yapılandırması:

   
       ServerAdmin webmaster@localhost
       ServerName siteadi.com
       ServerAlias www.siteadi.com
       DocumentRoot /var/www/siteadi/html
       ErrorLog ${APACHE_LOG_DIR}/error.log
       CustomLog ${APACHE_LOG_DIR}/access.log combined
   
           

5. Sanal Sunucuyu Etkinleştirme:

   Oluşturulan sanal sunucu yapılandırma dosyasını etkinleştirin:

   sudo a2ensite siteadi.conf
           

6. Yapılandırmayı Yeniden Yükleme:

   Değişikliklerin etkili olması için Apache'yi yeniden yükleyin:

   sudo systemctl reload apache2
           

.htaccess Kullanımı: Apache'nin esnekliğinin önemli bir parçası olan .htaccess dosyaları, DocumentRoot dizininde veya alt dizinlerinde yer alarak ilgili dizin için özel yapılandırma kuralları tanımlamaya olanak tanır. Örneğin, yönlendirmeler (redirects), URL yeniden yazma (rewrite rules) veya kimlik doğrulama ayarları bu dosyalarda yapılabilir. Ancak, .htaccess dosyalarının kullanımı, her istek için ek disk okuma ve işlem süresi gerektirebileceğinden, yüksek trafikli sitelerde performans düşüşüne neden olabilir. Bu nedenle, mümkün olduğunca ana yapılandırma dosyası üzerinden ayar yapmak önerilir.

Nginx Uygulama Rehberi (Temel Yapılandırma)

Nginx'in kurulumu ve temel yapılandırması da işletim sistemine göre değişiklik gösterir. Aşağıda, Ubuntu/Debian tabanlı sistemler için genel bir rehber sunulmuştur.

1. Nginx'i Kurma:

   Terminali açın ve aşağıdaki komutları çalıştırın:

   sudo apt update
   sudo apt install nginx
           

2. Güvenlik Duvarını Yapılandırma:

   Nginx'in ağ trafiğine izin vermesini sağlamak için güvenlik duvarını (örneğin UFW) yapılandırın:

   sudo ufw app list
   sudo ufw allow 'Nginx Full'
   sudo ufw enable
           

   Bu komut, Nginx'in hem HTTP (80) hem de HTTPS (443) portlarına izin verir.

3. Nginx Durumunu Kontrol Etme:

   Nginx'in çalışıp çalışmadığını kontrol edin:

   sudo systemctl status nginx
           

   Eğer çalışmıyorsa, başlatmak için:

   sudo systemctl start nginx
           

   Sistemin yeniden başlamasıyla otomatik başlamasını sağlamak için:

   sudo systemctl enable nginx
           

4. Sunucu Bloklarını (Server Blocks - Sanal Hostlar) Yapılandırma:

   Nginx'te sanal sunucular "server blocks" olarak adlandırılır. Varsayılan sunucu bloğu yapılandırması /etc/nginx/sites-available/default dosyasındadır. Yeni bir site için yeni bir yapılandırma dosyası oluşturulur (örneğin /etc/nginx/sites-available/siteadi).

   Örnek bir sunucu bloğu yapılandırması:

   server {
       listen 80;
       listen [::]:80;
   
       server_name siteadi.com www.siteadi.com;
   
       root /var/www/siteadi/html;
       index index.html index.htm index.nginx-debian.html;
   
       location / {
           try_files $uri $uri/ =404;
       }
   
       location ~ \.php$ {
           include snippets/fastcgi-php.conf;
           fastcgi_pass unix:/var/run/php/php7.4-fpm.sock; # PHP sürümüne göre güncelleyin
       }
   
       location ~ /\.ht {
           deny all;
       }
   }
           

5. Sunucu Bloğunu Etkinleştirme:

   Oluşturulan sunucu bloğu yapılandırma dosyasını etkinleştirmek için sites-enabled dizinine sembolik bir link oluşturun:

   sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/siteadi /etc/nginx/sites-enabled/
           

6. Yapılandırmayı Test Etme ve Yeniden Yükleme:

   Yapılandırma dosyasındaki hataları kontrol edin:

   sudo nginx -t
           

   Hata yoksa, değişikliklerin etkili olması için Nginx'i yeniden yükleyin:

   sudo systemctl reload nginx
           

Ters Proxy Yapılandırması: Nginx, ters proxy olarak son derece etkilidir. Bu, Nginx'in gelen istekleri alıp başka bir sunucuya (örneğin bir uygulama sunucusuna) iletmesi anlamına gelir. Bu, statik içerikleri Nginx'ten sunarken dinamik içerikleri ayrı bir uygulama sunucusundan işlemek için kullanılır.

Örnek ters proxy yapılandırması (Nginx'in PHP-FPM ile birlikte çalıştığı yukarıdaki örneğe ek olarak):

server {
    listen 80;
    server_name api.siteadi.com;

    location / {
        proxy_pass http://localhost:3000; # Uygulama sunucusunun adresi ve portu
        proxy_set_header Host $host;
        proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
        proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
        proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
    }
}

Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri

• Hata: 403 Forbidden (Erişim Reddedildi)
  • Neden: Dosya izinleri yanlış ayarlanmış veya dizin listeleme (directory listing) devre dışı bırakılmış olabilir.
  • Çözüm: Dosya ve dizin izinlerini kontrol edin (genellikle 755 dizinler için, 644 dosyalar için). Apache'de Options +Indexes veya Nginx'te autoindex on; direktifleri ile dizin listelemeyi etkinleştirebilirsiniz (ancak genellikle önerilmez).
• Hata: 404 Not Found (Bulunamadı)
  • Neden: İstenen dosya mevcut değil, yanlış yolda veya yapılandırmada URL eşleşmesi hatası var.
  • Çözüm: Dosyanın DocumentRoot (Apache) veya root (Nginx) dizininde doğru konumda olduğundan emin olun. Yapılandırmadaki Alias, RewriteRule (Apache) veya location (Nginx) direktiflerini kontrol edin.
• Hata: 500 Internal Server Error (Dahili Sunucu Hatası)
  • Neden: Sunucu tarafında beklenmedik bir hata oluştu. Genellikle betik dillerindeki programlama hataları (PHP, Python vb.) veya yapılandırma hataları neden olur.
  • Çözüm: Sunucu hata günlüklerini (error logs) inceleyin. Apache için /var/log/apache2/error.log, Nginx için /var/log/nginx/error.log genellikle bu bilgileri içerir. Hata veren betiği düzeltin veya yapılandırmayı gözden geçirin.
• Hata: Yavaş Yükleme Süreleri
  • Neden: Sunucu kaynaklarının yetersizliği, optimize edilmemiş kod, büyük resim dosyaları, yetersiz önbellekleme (caching) veya verimsiz yapılandırma.
  • Çözüm: Sunucu kaynaklarını (CPU, RAM) izleyin. Görüntüleri optimize edin, tarayıcı önbelleğe almayı (browser caching) yapılandırın. Nginx kullanıyorsanız statik içerik sunumu için önbelleğe almayı etkinleştirin. Apache kullanıyorsanız mod_expires ve mod_deflate gibi modülleri kullanın.
• Hata: SSL/TLS Hataları (Örn: ERR_SSL_PROTOCOL_ERROR)
  • Neden: SSL sertifikası yüklü değil, yanlış yapılandırılmış veya süresi dolmuş olabilir. Protokol uyumsuzlukları da söz konusu olabilir.
  • Çözüm: SSL sertifikasının doğru şekilde kurulduğundan ve yapılandırıldığından emin olun. Sunucu yapılandırmasındaki SSL/TLS ayarlarını (örneğin, TLS protokol sürümleri, şifreleme algoritmaları) kontrol edin. openssl s_client -connect www.siteadi.com:443 komutu ile sertifika bilgilerini kontrol edebilirsiniz.

Teknik Özellikler ve Standartlar

Apache ve Nginx, HTTP protokolünün çeşitli sürümlerini (HTTP/1.0, HTTP/1.1, HTTP/2) destekler. Ayrıca, güvenli iletişim için SSL/TLS protokolünü (HTTPS) kullanırlar. Bu sunucular, RFC (Request for Comments) standartlarına uygun olarak çalışır. Örneğin, HTTP/1.1 için RFC 2616 ve HTTP/2 için RFC 7540 standartları geçerlidir.

Her iki sunucu da sanal host (virtual host) veya sunucu bloğu (server block) kavramlarını destekleyerek tek bir IP adresi ve port üzerinde birden fazla alan adını barındırmaya olanak tanır. Bu, web barındırma hizmetleri için temel bir gereksinimdir.

Nginx, özellikle ters proxy ve yük dengeleme yetenekleriyle öne çıkar ve bu alanlarda HAProxy gibi özel yük dengeleyicilerle rekabet edebilir. Apache ise modüler yapısı sayesinde çok çeşitli işlevsellikler sunar; örneğin, mod_rewrite ile URL yönlendirme ve SEO dostu URL'ler oluşturma, mod_proxy ile ters proxy olarak çalışma ve mod_auth ile kimlik doğrulama gibi özellikler standart olarak sunulur.

Web sunucularının performansını ölçmek için kullanılan metrikler arasında istek başına düşen işlem süresi, eşzamanlı bağlantı sayısı, bellek kullanımı ve CPU kullanımı yer alır. Bu metrikler, sunucunun ölçeklenebilirliğini ve verimliliğini belirler.

2026 Sektör Verileri ve İstatistikler

W3Techs 2026 verilerine göre, web sitelerinin yaklaşık %30'u Apache tarafından desteklenirken, Nginx'in pazar payı %25 civarındadır. Statista 2026 raporuna göre, küresel web sunucusu pazarının değeri önümüzdeki yıllarda önemli ölçüde artması beklenmektedir. Cloudflare Radar 2026 verilerine göre, web trafiğinin büyük bir kısmı (%75) mobil cihazlardan gelmekte olup, sunucu performansının mobil kullanıcı deneyimi üzerindeki etkisi kritik öneme sahiptir. Netcraft 2026 araştırmasına göre, aktif web sitesi sayısı sürekli artış göstermekte ve bu da daha verimli ve ölçeklenebilir sunucu çözümlerine olan talebi artırmaktadır.

İlgili Konular

Bu makalede ele alınan web sunucuları, genel olarak Web Sunucuları kategorisinin temel bileşenlerindendir. Apache ve Nginx'in yanı sıra, özellikle yüksek performans gerektiren senaryolarda LiteSpeed gibi alternatifler de bulunmaktadır. Web sunucularının güvenliği, farklı Web Sunucuları Güvenliği stratejileri ile sağlanır. Ayrıca, bu sunucuların arkasında çalışan Uygulama Sunucuları Nedir konusu da web uygulamalarının işleyişini anlamak için önemlidir.