LiteSpeed Cache Nedir?
LiteSpeed Cache Nasıl Çalışır?
LiteSpeed Cache, web sunucusunun en alt katmanında çalışarak HTTP isteklerini yakalar ve önceden oluşturulmuş yanıtları (önbelleği) kullanıcılara sunar. Temel çalışma prensibi şu adımları içerir:
- HTTP İsteği: Bir kullanıcı web sitesini ziyaret ettiğinde, tarayıcı bir HTTP isteği gönderir.
- Önbellek Kontrolü: LiteSpeed Cache, bu isteği alır ve ilgili içeriğin önbellekte olup olmadığını kontrol eder.
- Önbellekten Sunum: Eğer istek karşılayan önbelleğe alınmış bir sayfa bulunursa, LSWS bu önbelleği doğrudan kullanıcıya gönderir. Bu işlem, sunucunun arka planda PHP veya veritabanı ile etkileşim kurmasını gerektirmediği için son derece hızlıdır.
- Önbelleğe Alma: Eğer önbellekte ilgili içerik yoksa, LSWS normal işlem akışını takip ederek sayfayı oluşturur (PHP yorumlama, veritabanı sorguları vb.). Sayfa oluşturulduktan sonra, bu sayfanın bir kopyası LiteSpeed Cache tarafından gelecekteki istekler için önbelleğe alınır.
- İçerik Güncellemesi ve Geçersiz Kılma: Kullanıcı bir içerik güncellediğinde (örneğin bir gönderi yazısı), LiteSpeed Cache bu değişikliği algılar ve ilgili önbellekleri geçersiz kılar (silinir veya güncellenir). Bu, ziyaretçilerin her zaman en güncel içeriği görmesini sağlar.
- Gelişmiş Optimizasyonlar: LiteSpeed Cache, sadece önbellekleme ile sınırlı kalmaz. CSS, JavaScript ve resim dosyalarını sıkıştırabilir, birleştirebilir ve lazy loading (tembel yükleme) gibi tekniklerle sayfa render süresini optimize edebilir.
Bu çok katmanlı yaklaşım, sunucu kaynaklarını verimli kullanarak, aynı donanım üzerinde daha fazla kullanıcıyı kaldırabilme yeteneği kazandırır.
LiteSpeed Cache Özellikleri
LiteSpeed Cache, web sitelerinin performansını ve verimliliğini artırmak için çok çeşitli özellikler sunar. Bu özellikler, önbelleklemenin ötesinde kapsamlı optimizasyonlar sağlar:
- Sunucu Düzeyi Önbellekleme: Tüm sayfa ve nesnelerin sunucu belleğinde saklanması, en hızlı yanıt sürelerini garanti eder.
- CSS, JavaScript ve HTML Minifikasyonu: Kodlardaki gereksiz karakterleri (boşluklar, yorumlar) kaldırarak dosya boyutlarını küçültür.
- CSS ve JavaScript Birleştirme: Birden çok CSS veya JavaScript dosyasını tek bir dosyada toplayarak tarayıcının daha az istek göndermesini sağlar.
- Görüntü Optimizasyonu: Görüntüleri sıkıştırır, WebP gibi modern formatlara dönüştürür ve lazy loading (tembel yükleme) özelliği sunar.
- Veritabanı Temizleme ve Optimizasyonu: Gereksiz revizyonları, spam yorumları ve zamanlanmış gönderileri temizleyerek veritabanı performansını artırır.
- CDN Entegrasyonu: Global içerik dağıtım ağları (CDN) ile sorunsuz entegrasyon sağlayarak içeriğin kullanıcılara coğrafi olarak en yakın sunucudan sunulmasını destekler.
- HTTP/3 ve HTTP/2 Desteği: En güncel HTTP protokollerini destekleyerek daha hızlı veri iletimi sağlar.
- Dinamik Oturum Önbelleklemesi: Kullanıcı oturumlarına özel içerikleri de önbelleğe alarak kişiselleştirilmiş deneyimlerde performansı artırır.
- Özel Nesne Önbellekleme: Redis veya Memcached gibi harici bellek önbellekleme sistemleriyle entegrasyon sunar.
- Gelişmiş Hata Ayıklama Araçları: Önbellekleme sorunlarını teşhis etmek için kapsamlı loglama ve raporlama yetenekleri sunar.
LiteSpeed Cache Yapılandırma Rehberi
LiteSpeed Cache'i yapılandırmak, web sitenizin performansını en üst düzeye çıkarmak için kritik öneme sahiptir. Yapılandırma, genellikle LiteSpeed Web Sunucusu'nun kontrol paneli veya eklentinin kendi yönetim arayüzü üzerinden yapılır. İşte temel yapılandırma adımları:
- Kurulum ve Aktivasyon: LiteSpeed Web Sunucusu'nu kurduktan sonra, LiteSpeed Cache eklentisini (genellikle WordPress gibi CMS'ler için) kurun ve etkinleştirin.
- Genel Ayarlar (General Settings):
- Önbelleği Etkinleştir (Enable Caching): Bu seçeneği işaretleyerek önbellekleme özelliğini aktif hale getirin.
- Önbellek Türü (Cache Type): Genellikle 'Disk Cache' veya 'Memory Cache' seçenekleri bulunur. Sunucu kaynaklarınıza göre uygun olanı seçin. Bellek tabanlı önbellekleme daha hızlıdır ancak daha fazla RAM gerektirir.
- Önbellek Süresi (Cache TTL - Time To Live): Önbelleğe alınmış sayfaların ne kadar süreyle geçerli olacağını belirleyin. Varsayılan değerler genellikle uygundur, ancak içerik sıklığına göre ayarlanabilir.
- Sayfa Önbellekleme (Page Cache):
- Kullanıcıdan Gelen Önbelleği Ayarları (Guest Cache Settings): Giriş yapmamış kullanıcılar için önbellekleme ayarlarını yapılandırın.
- Kullanıcı Girişli Önbellekleme (Logged-in User Cache): Giriş yapmış kullanıcılar için önbellekleme davranışını ayarlayın. Genellikle logged-in kullanıcılar için önbellekleme devre dışı bırakılır veya daha kısa TTL ile kullanılır.
- Belirli Sayfaları Hariç Tut (Do Not Cache URLs): Sepet, ödeme veya hesap sayfaları gibi dinamik ve kişisel içeriğe sahip sayfaları önbellekleme dışı bırakın.
- CSS/JS Optimizasyonu:
- CSS Minifikasyonu (CSS Minify): Aktif edin.
- JavaScript Minifikasyonu (JS Minify): Aktif edin.
- CSS Birleştirme (Combine CSS): Aktif edin, ancak bazı durumlarda site görünümünü bozabilir, test edin.
- JavaScript Birleştirme (Combine JS): Aktif edin, ancak modern JS framework'leri ile uyumluluk sorunları yaşanabilir, test edin.
- JS Deferred Execution: Sayfa yüklenmesini hızlandırmak için JS dosyalarını sonraya erteleyin.
- Görüntü Optimizasyonu (Image Optimization):
- Görüntüleri Sıkıştır (Image Compression): Kayıpsız veya kayıplı sıkıştırma seçeneklerini ayarlayın.
- WebP Dönüşümü (WebP Image Format): Aktif ederek modern, daha küçük boyutlu WebP formatını kullanın.
- Tembel Yükleme (Lazy Load): Görüntülerin ve iframe'lerin sadece görünür alana girdiğinde yüklenmesini sağlayın.
- Veritabanı Optimizasyonu (Database Optimization):
- Gereksiz Revizyonları Temizle (Clean Post Revisions): Aktif edin.
- Zamanlanmış Gönderileri Temizle (Clean Transients): Aktif edin.
- Spam Yorumları Temizle (Clean Spam Comments): Aktif edin.
- CDN ve Gelişmiş Ayarlar: CDN'nizi yapılandırın, HTTP/3 gibi gelişmiş protokolleri etkinleştirin ve diğer özel ayarları gözden geçirin.
- Önbelleği Temizle (Purge Cache): Yapılandırma değişikliklerinden sonra veya içerik güncellemelerinden sonra önbelleği temizlemeyi unutmayın.
Her değişiklikten sonra web sitenizin hem önbellek etkin hem de devre dışı iken nasıl göründüğünü ve performansını test etmek önemlidir.
Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri
LiteSpeed Cache yapılandırması sırasında karşılaşılabilecek bazı yaygın hatalar ve bunların çözüm yolları şunlardır:
- Sorun: Önbelleği etkinleştirdiğinizde site görünümü bozuluyor (CSS/JS hataları). Çözüm: Bu genellikle CSS veya JavaScript dosyalarının birleştirilmesi veya minifikasyonu sırasında oluşur. Öncelikle tek tek JS/CSS birleştirmeyi ve minifikasyonu devre dışı bırakarak sorunun kaynağını bulun. Ardından, hataya neden olan dosyayı hariç tutma listesine ekleyin veya ayarları daha dikkatli yapılandırın.
- Sorun: Sayfalar güncellenmesine rağmen eski içerik gösteriliyor. Çözüm: Önbelleğin doğru şekilde geçersiz kılınmadığı anlamına gelir. Önbelleği manuel olarak temizleyin. Eğer sorun devam ederse, önbellek TTL'sini (Time To Live) düşürün veya önbellek geçersiz kılma kurallarını kontrol edin. Bazı CMS eklentileri veya tema fonksiyonları da önbellek sorunlarına yol açabilir.
- Sorun: Giriş yapmış kullanıcılar için site yavaş veya hatalı çalışıyor. Çözüm: Genellikle giriş yapmış kullanıcılar için önbelleklemenin yanlış yapılandırılmasından kaynaklanır. LiteSpeed Cache ayarlarında "Logged-in User Cache" seçeneğini kontrol edin. Genellikle bu kullanıcılar için önbellekleme devre dışı bırakılmalıdır veya çok kısa bir TTL ile ayarlanmalıdır.
- Sorun: Görüntü optimizasyonu siteyi bozuyor veya görüntüleri gösteremiyor. Çözüm: Görüntü sıkıştırma oranını düşürün veya kayıpsız sıkıştırma moduna geçin. WebP dönüşümü bazı eski tarayıcılarla uyumsuzluk yaratabilir; bu durumda WebP'yi devre dışı bırakın. Tembel yükleme (lazy load) özelliği de bazen belirli temalarla veya JS kodlarıyla çakışabilir.
- Sorun: Site genel olarak yavaşladı. Çözüm: LiteSpeed Cache ayarlarını gözden geçirin. Tüm optimizasyonları (CSS/JS birleştirme, minifikasyon, resim optimizasyonu) aynı anda etkinleştirmek yerine, tek tek etkinleştirip her değişiklikten sonra performansı test edin. Sunucu kaynaklarınızın (RAM, CPU) yetersiz olup olmadığını da kontrol edin.
Teknik Özellikler ve Standartlar
LiteSpeed Cache, modern web standartlarına ve performans protokollerine uyumlu olarak tasarlanmıştır. Başlıca teknik özellikleri ve desteklediği standartlar şunlardır:
- HTTP/2 ve HTTP/3 Desteği: Daha hızlı paralel indirme ve daha düşük gecikme süreleri için en güncel HTTP protokollerini destekler.
- TLS 1.3 Desteği: Güvenli bağlantılar için en yeni ve en güvenli TLS sürümünü destekleyerek veri şifrelemesini güçlendirir.
- QUIC Protokolü: HTTP/3'ün temelini oluşturan QUIC protokolü sayesinde UDP üzerinde daha hızlı ve güvenilir veri iletimi sağlar.
- RFC 7230-7235 (HTTP/1.1) Standartları: Geriye dönük uyumluluk ve standartlara uygunluk için HTTP/1.1 standartlarını tam olarak destekler.
- WebP Görüntü Formatı: %25-35 daha küçük dosya boyutları sunarak görüntü yükleme sürelerini iyileştiren modern bir görüntü formatıdır.
- Gzip ve Brotli Sıkıştırma: Metin tabanlı verileri (HTML, CSS, JS) sıkıştırarak bant genişliği kullanımını azaltır ve yükleme sürelerini hızlandırır.
- Gelişmiş Önbellekleme Mekanizmaları: Disk tabanlı ve bellek tabanlı (Redis, Memcached ile entegre) önbellekleme seçenekleri sunarak esneklik sağlar.
2026 Sektör Verileri ve İstatistikler
Web sunucuları ve önbellekleme teknolojilerinin önemi, güncel sektör verileriyle de desteklenmektedir:
- W3Techs 2026 verilerine göre, internet sitelerinin yaklaşık %45'i hala Apache web sunucusunu kullanmaktadır. Ancak, Nginx ve LiteSpeed gibi performans odaklı sunucuların pazar payı artış eğilimindedir.
- Statista 2026 raporuna göre, küresel web trafiğinin %75'inden fazlasının mobil cihazlardan geldiği tahmin edilmektedir. Bu durum, mobil öncelikli ve hızlı sayfa yükleme sürelerinin önemini bir kez daha vurgulamaktadır.
- Cloudflare Radar 2026 verilerine göre, web performans optimizasyonları (önbellekleme, CDN kullanımı, minifikasyon) sayfa yüklenme sürelerini ortalama %30 oranında iyileştirebilmektedir.
- Netcraft 2026 araştırmasına göre, web sitelerinin %90'ından fazlası artık HTTPS kullanmaktadır. Güvenli bağlantıların yaygınlaşması, önbellekleme çözümlerinin SSL/TLS ile uyumlu çalışmasını zorunlu kılmaktadır.
İlgili Konular
Web sunucularının performansı ve yapılandırması hakkında daha fazla bilgi edinmek için aşağıdaki makaleleri inceleyebilirsiniz:
- Apache vs Nginx Hangisi Daha İyi? Bu makale, popüler web sunucularının güçlü ve zayıf yönlerini karşılaştırarak, hangi senaryolar için daha uygun olduklarını açıklar.
- Web Sunucusu Kurulumu Bu rehber, temel web sunucularının nasıl kurulup yapılandırılacağına dair operasyonel adımları detaylandırır.