Web Sunucusu Kurulumu

Web Sunucusu Kurulumu Nedir?

Web sunucularının temel amacı, web sitelerinin 7/24 erişilebilir olmasını sağlamaktır. Bu, genellikle bir sunucu makinesine özel yazılımların kurulması ve bu yazılımların belirli yapılandırma dosyaları aracılığıyla ayarlanmasıyla gerçekleştirilir. Kurulum süreci, işletim sistemine, seçilen web sunucu yazılımına ve barındırılacak web sitesinin karmaşıklığına göre değişiklik gösterebilir. Doğru yapılandırılmış bir web sunucusu, hızlı yanıt süreleri, yüksek güvenlik ve stabilite sunar.

Web Sunucusu Nasıl Çalışır?

Web sunucusu, istemci tarayıcılardan gelen HTTP (Hypertext Transfer Protocol) veya HTTPS (HTTP Secure) isteklerini dinleyen bir yazılımdır. Bu süreç, aşağıdaki adımları izleyerek gerçekleşir:

1. İstemci İsteği: Bir kullanıcı web tarayıcısına bir web sitesinin adresini (URL) girdiğinde veya bir bağlantıya tıkladığında, tarayıcı ilgili web sunucusuna bir HTTP isteği gönderir. Bu istek, hangi sayfanın veya kaynağın istendiğini belirtir.
2. DNS Çözümlemesi: Tarayıcı, alan adını (örn. www.ornek.com) bu alan adına karşılık gelen IP adresine çevirmek için Alan Adı Sistemi (DNS) sunucularını kullanır.
3. Sunucuya Bağlantı: Tarayıcı, elde ettiği IP adresi aracılığıyla ilgili web sunucusuna bir TCP/IP bağlantısı kurar.
4. İstek İşleme: Web sunucusu, gelen HTTP isteğini alır ve analiz eder. İstenen dosya (HTML, CSS, JavaScript, resim vb.) sunucuda mevcutsa, sunucu bu dosyayı okur.
5. Yanıt Oluşturma: Sunucu, istenen dosyayı içeren bir HTTP yanıtı oluşturur. Bu yanıt, durum kodunu (örn. 200 OK, 404 Not Found) ve istenen veriyi içerir.
6. Yanıt Gönderme: Web sunucusu, oluşturduğu HTTP yanıtını istemci tarayıcısına geri gönderir.
7. Tarayıcı Render Etme: Tarayıcı, sunucudan gelen yanıtı alır, HTML, CSS ve JavaScript gibi dosyaları işler ve web sayfasını kullanıcıya görsel olarak sunar.

Bu döngü, her bir web sayfası isteği için tekrarlanır. Verimli bir web sunucusu, bu süreci mümkün olan en kısa sürede tamamlayarak kullanıcı deneyimini iyileştirir.

Web Sunucusu Yazılım Türleri

Piyasada birçok farklı web sunucu yazılımı bulunmaktadır. Her birinin kendine özgü avantajları, dezavantajları ve kullanım senaryoları vardır. Başlıca popüler web sunucuları şunlardır:

• Apache HTTP Server: En eski ve en yaygın kullanılan web sunucularından biridir. Modüler yapısı sayesinde esneklik sunar ve .htaccess dosyaları ile kolay yapılandırma imkanı sağlar. PHP, Perl ve Python gibi betik dillerini çalıştırma konusunda güçlüdür.
• Nginx: Yüksek performans, düşük bellek kullanımı ve eşzamanlı bağlantıları yönetme yeteneği ile bilinir. Özellikle statik içerik sunumunda ve ters proxy (reverse proxy) olarak oldukça etkilidir. Olay tabanlı (event-driven) mimarisi, yoğun trafikli siteler için idealdir.
• LiteSpeed Web Server: Hız ve performans odaklı bir web sunucusudur. Apache ile uyumlu çalışır ve Apache yapılandırmalarını doğrudan kullanabilir. Özellikle WordPress gibi CMS'ler için optimizasyonları ile dikkat çeker.
• OpenLiteSpeed: LiteSpeed Web Server'ın açık kaynaklı ve ücretsiz bir versiyonudur. Ticari LiteSpeed'in birçok özelliğini sunar ve topluluk tarafından desteklenir.

Hangi web sunucusunun seçileceği, projenin gereksinimlerine, performans beklentilerine ve teknik uzmanlığa bağlıdır. Örneğin, karmaşık modül yapılandırması gerektiren veya .htaccess kullanımının zorunlu olduğu durumlar için Apache tercih edilebilirken, yüksek trafikli ve performans odaklı projeler için Nginx veya LiteSpeed daha uygun olabilir.

Web Sunucusu Kurulum Rehberi

Bu bölümde, popüler web sunucularından ikisi olan Apache ve Nginx'in temel kurulum adımları özetlenmektedir. Kurulum detayları, kullanılan işletim sistemine (örn. Ubuntu, CentOS, Debian) ve sürümlere göre değişiklik gösterebilir.

Apache Kurulumu (Ubuntu/Debian Örneği)

1. Paket Listesini Güncelleme:

   sudo apt update

2. Apache'yi Kurma:

   sudo apt install apache2

3. Güvenlik Duvarını Yapılandırma: Apache'nin HTTP (80) ve HTTPS (443) portlarına izin verin.

   sudo ufw allow 'Apache Full'

4. Apache Durumunu Kontrol Etme:

   sudo systemctl status apache2

5. Virtual Host Yapılandırması: Yeni bir web sitesi için sanal ana bilgisayar (virtual host) dosyası oluşturun (örn. `/etc/apache2/sites-available/ornek.com.conf`). Bu dosya, sunucunun hangi alan adları için hangi dizinleri sunacağını belirtir.
6. Sanal Ana Bilgisayar Dosyasını Etkinleştirme:

   sudo a2ensite ornek.com.conf

7. Apache Yapılandırmasını Yeniden Yükleme:

   sudo systemctl reload apache2

Nginx Kurulumu (Ubuntu/Debian Örneği)

1. Paket Listesini Güncelleme:

   sudo apt update

2. Nginx'i Kurma:

   sudo apt install nginx

3. Güvenlik Duvarını Yapılandırma: Nginx'in HTTP (80) ve HTTPS (443) portlarına izin verin.

   sudo ufw allow 'Nginx Full'

4. Nginx Durumunu Kontrol Etme:

   sudo systemctl status nginx

5. Server Block Yapılandırması: Yeni bir web sitesi için sunucu bloğu (server block) dosyası oluşturun (örn. `/etc/nginx/sites-available/ornek.com`). Bu dosya, Nginx'in hangi alan adları için hangi kök dizinleri kullanacağını belirler.
6. Sunucu Bloğu Dosyasını Etkinleştirme:

   sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/ornek.com /etc/nginx/sites-enabled/

7. Nginx Yapılandırmasını Test Etme:

   sudo nginx -t

8. Nginx'i Yeniden Yükleme:

   sudo systemctl reload nginx

Her iki kurulumda da, SSL/TLS sertifikası kurulumu, cache optimizasyonları ve gzip sıkıştırması gibi ek yapılandırmalar web sitesinin performansını ve güvenliğini önemli ölçüde artıracaktır.

Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri

Web sunucusu kurulumu ve yapılandırması sırasında karşılaşılabilecek bazı yaygın hatalar ve çözüm önerileri şunlardır:

• Hata: Web sitesine erişilemiyor (örneğin, 404 Not Found veya bağlantı zaman aşımı). Çözüm: Sunucunun çalıştığından emin olun (systemctl status [sunucu_adı]). Güvenlik duvarı ayarlarını kontrol edin (port 80/443 açık mı?). Sanal ana bilgisayar/sunucu bloğu yapılandırmasını ve kök dizin yollarını doğrulayın. Alan adının doğru IP adresine yönlendirildiğinden emin olmak için DNS kayıtlarını kontrol edin.
• Hata: SSL/TLS sertifikası sorunları (güvenlik uyarısı). Çözüm: Sertifikanın geçerli olduğunu, doğru alan adına yüklendiğini ve yapılandırmada doğru şekilde belirtildiğini kontrol edin. Sertifikanın süresinin dolmadığından emin olun. Let's Encrypt gibi otomatik sertifika yöneticileri kullanılıyorsa, bunların doğru çalıştığından emin olun.
• Hata: Yavaş web sitesi performansı. Çözüm: Sunucu kaynaklarını (CPU, RAM, disk I/O) izleyin. Gerekirse sunucu kaynaklarını yükseltin. Web sunucusu yapılandırmasında cache ve gzip sıkıştırmasını etkinleştirin. Resim ve diğer medya dosyalarını optimize edin. Hangi web sunucusunun daha iyi performans gösterdiğini anlamak için Apache vs Nginx Hangisi Daha İyi? makalesini inceleyebilirsiniz.
• Hata: İzin sorunları (500 Internal Server Error veya dosyalara erişilememe). Çözüm: Web sunucusu sürecinin çalıştığı kullanıcıya (genellikle `www-data` veya `nginx`) web sitesi dosyalarına okuma ve yazma izinleri verildiğinden emin olun. Dosya ve dizin izinleri (chmod/chown komutları) doğru ayarlanmalıdır.

Teknik Özellikler ve Standartlar

Web sunucuları, standartlaştırılmış protokoller ve teknolojiler üzerine kuruludur. En temel protokol HTTP'dir. Güvenli bağlantılar için HTTPS kullanılır ve bu, Transport Layer Security (TLS) veya eski adıyla Secure Sockets Layer (SSL) protokolleri aracılığıyla sağlanır. Web sunucuları, alan adlarını IP adreslerine çevirmek için DNS'i kullanır ve bağlantılar TCP/IP protokolü üzerinden kurulur.

Web sunucusu yapılandırmasında kullanılan bazı önemli standartlar ve konsepler şunlardır:

• Virtual Hosts / Server Blocks: Tek bir IP adresi ve port üzerinde birden fazla alan adını barındırmaya olanak tanır.
• SSL/TLS Sertifikaları: Web sitesi trafiğini şifrelemek için kullanılır. X.509 sertifika standardı yaygındır.
• HTTP/2 ve HTTP/3: Daha hızlı ve verimli veri iletimi sağlayan yeni nesil HTTP protokolleri.
• Gzip Sıkıştırması: Veri boyutunu küçülterek aktarım süresini azaltır.
• Caching Mekanizmaları: Tekrarlanan istekler için önbelleğe alınmış yanıtlar kullanarak performansı artırır.

Bu standartlara uyum, web sunucularının farklı istemci ve sistemlerle uyumlu çalışmasını sağlar.

2026 Sektör Verileri ve İstatistikler

Web sunucusu pazarındaki trendler ve kullanım oranları sürekli olarak değişmektedir. 2026 yılına ait güncel veriler, sektörün yönünü belirlemeye yardımcı olmaktadır:

• W3Techs 2026 verilerine göre, Apache hala en yaygın kullanılan web sunucusu olmaya devam etmekle birlikte, Nginx'in pazar payı istikrarlı bir şekilde artmaktadır.
• Statista 2026 raporuna göre, küresel web sitesi sayısı her geçen yıl artmakta ve bu durum, daha yüksek performanslı ve ölçeklenebilir web sunucularına olan talebi yükseltmektedir.
• Cloudflare Radar 2026 verilerine göre, web trafiğinin büyük bir kısmı mobil cihazlardan gelmektedir. Bu da mobil uyumluluğu ve hızlı yükleme sürelerini önceliklendiren web sunucularının önemini artırmaktadır.
• Netcraft 2026 araştırmasına göre, bulut tabanlı web sunucusu barındırma hizmetlerinin payı giderek artmaktadır, bu da kurulum ve yönetim kolaylığı sunan çözümlere olan ilgiyi göstermektedir.

İlgili Konular

Web sunucularının seçimi, performansları ve yapılandırmaları hakkında daha derinlemesine bilgi edinmek için aşağıdaki makaleler faydalı olacaktır:

• Apache vs Nginx Hangisi Daha İyi? makalesi, bu iki popüler web sunucusunun güçlü ve zayıf yönlerini karşılaştırarak doğru seçimi yapmanıza yardımcı olur.